SportFitnessZone

อาบน้ำเย็นหรือแช่น้ำเย็นหลังออกกำลังกาย ช่วยแค่ไหน และใครควรเลี่ยง

อาบน้ำเย็นหรือแช่น้ำเย็นหลังออกกำลังกาย ช่วยแค่ไหน และใครควรเลี่ยง
ที่มา: Wikimedia Commons

วิ่งกลับมาถึงบ้านในวันที่แดดยังแรง เสื้อชุ่มเหงื่อจนแนบหลัง ผิวหน้าร้อนผ่าว พอขันแรกของน้ำเย็นราดลงบนบ่า ร่างกายสะดุ้งเฮือก ลมหายใจสะดุดไปจังหวะหนึ่ง แล้วความร้อนที่สะสมอยู่ใต้ผิวก็ค่อยๆ คลายออก ความรู้สึกโล่งแบบนั้นทำให้หลายคนติดใจ และเริ่มสงสัยว่าถ้าเย็นกว่านี้ หรือแช่ทั้งตัวในน้ำแข็งไปเลย จะช่วยให้ร่างกายฟื้นเร็วขึ้นอีกไหม

เรื่องนี้มีทั้งส่วนที่จริงและส่วนที่ถูกเล่าเกินจริง ลองแยกทีละประเด็น

“ยิ่งเย็นจัด ยิ่งแช่นาน ยิ่งได้ผลดี”

ความเย็นไม่ได้ทำงานแบบยิ่งมากยิ่งดี น้ำที่เย็นจัดเกินไปหรือการแช่นานเกินไปทำให้ร่างกายสั่น ผิวชา และอาจเป็นอันตรายได้ โดยเฉพาะกับคนที่ไม่คุ้นเคย ร่างกายแต่ละคนทนความเย็นได้ไม่เท่ากัน และไม่มีค่าใดที่ใช้ได้กับทุกคน

สำหรับคนทั่วไปที่ออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ การอาบน้ำเย็นจากฝักบัวหรือขันตามปกติให้ความสดชื่นได้มากพอแล้ว และปลอดภัยกว่าการแช่น้ำแข็งมาก ถ้าอยากลองแช่น้ำเย็นจริงๆ ควรเริ่มจากน้ำที่เย็นพอสบาย ไม่แช่ทั้งตัวทันที และหยุดเมื่อเริ่มสั่นหรือรู้สึกไม่ดี

“แช่น้ำเย็นแล้วไม่ปวดเมื่อย ฟื้นตัวเร็วแน่นอน”

ความรู้สึกสบายขึ้นหลังโดนน้ำเย็นเป็นเรื่องจริง หลายคนรู้สึกว่ากล้ามเนื้อเบาขึ้นและความล้าลดลง แต่ผลต่อการฟื้นตัวจริงของกล้ามเนื้อยังไม่ชัดเจนในทุกคน บางคนรู้สึกดีมาก บางคนแทบไม่ต่าง

สิ่งที่มีผลต่อการฟื้นตัวอย่างชัดเจนกว่าคือเรื่องพื้นฐาน ได้แก่ การนอนให้พอ การกินอาหารให้ครบ และการจัดวันพักให้เหมาะ ถ้านอนน้อยทุกคืน การแช่น้ำเย็นก็ช่วยชดเชยไม่ได้ ทบทวนความสัมพันธ์ระหว่างการนอนกับการฝึกได้ และในวันที่ไม่ได้ฝึก ลองดูกิจกรรมที่ช่วยให้ร่างกายได้พักอย่างมีคุณภาพแทนการพึ่งความเย็นอย่างเดียว

“เจ็บตรงไหนก็แช่เย็นไว้ก่อน เดี๋ยวก็หาย”

อาการปวดเมื่อยทั่วไปหลังฝึกกับอาการบาดเจ็บเป็นคนละเรื่องกัน ความเย็นอาจช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นชั่วคราว แต่ไม่ได้แก้สาเหตุ ถ้าเจ็บแปลบเฉพาะจุด บวม ช้ำ ขยับข้อไม่ได้ หรือปวดมากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ควรใช้น้ำเย็นกลบอาการแล้วฝึกต่อ ควรพักและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด อ่านวิธีแยกอาการปวดระบมธรรมดากับสัญญาณบาดเจ็บก่อนตัดสินใจฝึกวันถัดไป

“แช่เย็นหลังเวททุกครั้งช่วยให้กล้ามโตไว”

สำหรับคนที่ฝึกเวทเพื่อเพิ่มกล้ามเนื้อหรือความแข็งแรง การแช่น้ำเย็นหลังฝึกเป็นประจำอาจไม่ได้ช่วยอย่างที่คิด และในบางกรณีอาจไปลดการตอบสนองบางอย่างที่ร่างกายต้องใช้ในการปรับตัวด้วย จึงไม่จำเป็นต้องทำทุกครั้ง

ถ้าชอบความรู้สึกสดชื่นจากน้ำเย็น การอาบน้ำเย็นธรรมดาหลังฝึกยังทำได้ตามปกติ ส่วนการแช่น้ำเย็นจริงจัง อาจเก็บไว้ใช้ในวันที่ต้องการคลายร้อนหลังกิจกรรมกลางแจ้งหนักๆ มากกว่า

ความเย็นจากธรรมชาติก็ให้ความรู้สึกคล้ายกัน หลายคนชอบเดินป่าหรือเดินเที่ยวทั้งวันแล้วไปจบที่การลงเล่นน้ำตก เช่น การตระเวนเที่ยวน้ำตกแถบอำเภอปัวและบ่อเกลือของน่าน แต่ต้องระวังโขดหินที่ลื่น เลือกจุดที่น้ำไม่ลึกและไม่ไหลแรง และขึ้นจากน้ำทันทีเมื่อฝนตกต้นน้ำหรือสังเกตว่าน้ำเริ่มขุ่นเร็ว เพราะอาจเป็นสัญญาณของน้ำป่า ควรเช็กประกาศจากหน่วยงานในพื้นที่ก่อนลงน้ำทุกครั้ง

ใครควรเลี่ยง

ความเย็นทำให้หลอดเลือดหดตัวและหัวใจทำงานหนักขึ้นชั่วขณะ คนบางกลุ่มจึงควรระวังเป็นพิเศษ

ข้อปฏิบัติที่ใช้ได้กับทุกคน คือไม่แช่น้ำเย็นคนเดียวโดยไม่มีใครอยู่ด้วย ไม่ลงน้ำเย็นจัดทันทีขณะหัวใจยังเต้นแรงจากการฝึก ให้พักหายใจให้ปกติก่อน และออกจากน้ำทันทีเมื่อสั่น ชา หรือหายใจไม่สะดวก

คนที่เป็นโรคหัวใจ มีความดันโลหิตสูง หรือเคยแพ้ความเย็น ควรคุยกับแพทย์ก่อนลองแช่น้ำเย็นไม่ว่าจะรูปแบบไหน เพื่อให้แพทย์ช่วยประเมินว่าร่างกายของเรารับได้แค่ไหน