SportFitnessZone

ทำงานเป็นกะสลับเวลา จัดเวลาออกกำลังกายให้เข้ากับการนอนที่ไม่ตายตัว

ทำงานเป็นกะสลับเวลา จัดเวลาออกกำลังกายให้เข้ากับการนอนที่ไม่ตายตัว
ที่มา: Wikimedia Commons

ประตูโรงงานเปิดออกตอนฟ้าเพิ่งเปลี่ยนจากสีดำเป็นสีเทาอมฟ้า คนเลิกกะดึกเดินออกมาพร้อมกระเป๋าข้าวและตาที่หนักอึ้ง ขณะที่ฝั่งตรงข้ามถนน คนอีกกลุ่มกำลังผูกเชือกรองเท้าเตรียมวิ่งรอบสวนสาธารณะ สองกลุ่มนี้อยู่ในเวลาเดียวกัน แต่ร่างกายอยู่คนละช่วงของวันโดยสิ้นเชิง กลุ่มหนึ่งเพิ่งตื่น อีกกลุ่มกำลังจะเข้านอน

คำแนะนำทั่วไปเรื่องออกกำลังกายตอนเช้าหรือตอนเย็นจึงใช้กับคนทำงานเป็นกะได้ไม่ตรงนัก สิ่งที่ควรใช้แทนนาฬิกาบนผนังคือ “นาฬิกาของตัวเอง” นั่นคือเวลาที่ตื่น เวลาที่ต้องเข้างาน และเวลาที่ต้องนอนหลัก แล้ววางการฝึกไว้ให้เข้ากับสามจุดนี้

หลักใหญ่มีข้อเดียว คือ การนอนมาก่อนการฝึกเสมอ ถ้าต้องเลือกระหว่างนอนให้พอกับไปยิม ให้เลือกนอน เพราะร่างกายที่อดนอนสะสมจะฟื้นตัวช้า สมาธิลด และบาดเจ็บง่ายขึ้น เรื่องนี้อธิบายไว้ละเอียดในบทความว่าด้วยการนอนกับผลลัพธ์ของการฝึก

กะเช้า

กะเช้าคือกลุ่มที่ต้องตื่นก่อนคนส่วนใหญ่ และมักเลิกงานช่วงบ่าย ข้อดีคือมีเวลาเหลือหลังเลิกงานค่อนข้างยาว ข้อเสียคือคืนก่อนทำงานต้องนอนเร็ว ซึ่งหลายคนทำได้ยากเพราะเสียงรอบบ้านยังไม่เงียบ

ช่วงที่เหมาะฝึก

ช่วงบ่ายหลังเลิกงานถึงช่วงเย็นมักเหมาะที่สุด ร่างกายตื่นเต็มที่แล้ว กล้ามเนื้ออุ่นจากการเคลื่อนไหวมาทั้งวัน และยังเหลือเวลาให้ระบบประสาทผ่อนลงก่อนเข้านอนเร็ว ถ้าจะฝึกหนัก เช่น เวทเทรนนิ่งหรือคาร์ดิโอที่เหนื่อยมาก ให้วางไว้ช่วงนี้

ใครอยากลองฝึกก่อนเข้างานจริงๆ ก็ทำได้ แต่ต้องวางแผนตั้งแต่คืนก่อน ลองอ่านวิธีเตรียมตัวสำหรับคนที่อยากออกกำลังกายตอนฟ้ายังไม่สางก่อนตัดสินใจ

สิ่งที่ควรเลี่ยง

เลี่ยงการฝึกหนักช่วงค่ำใกล้เวลานอน เพราะคนกะเช้ามีหน้าต่างการนอนแคบอยู่แล้ว ถ้าร่างกายยังตื่นตัวจากการฝึก จะหลับยากและตื่นไปทำงานอย่างอ่อนเพลีย

กะบ่าย

คนกะบ่ายเข้างานช่วงกลางวันและเลิกงานช่วงค่ำหรือดึก ชีวิตจึงขยับไปทางกลางคืนเล็กน้อย ตื่นสายกว่าคนทั่วไป

ช่วงที่เหมาะฝึก

ช่วงสายหลังตื่นนอนและกินมื้อแรกไปแล้วพอสมควร คือเวลาทองของกะนี้ ยิมมักไม่แน่น อากาศยังไม่ร้อนจัดถ้าจะฝึกนอกบ้าน และยังเหลือเวลาอาบน้ำ กินข้าว พักสักหน่อยก่อนเข้างาน

สิ่งที่ควรเลี่ยง

เลี่ยงการฝึกจนหมดแรงก่อนเข้างานทันที เพราะยังต้องใช้ร่างกายทำงานอีกทั้งกะ ถ้างานต้องยืนหรือยกของ ให้ลดความหนักของการฝึกในวันนั้นลง อีกเรื่องคือเลี่ยงการออกไปฝึกหนักหลังเลิกงานดึก แม้จะรู้สึกยังไม่ง่วง เพราะจะยิ่งเลื่อนเวลานอนออกไปอีก

กะดึก

กะดึกเป็นกะที่ท้าทายที่สุด เพราะต้องนอนตอนกลางวันที่มีทั้งแสงและเสียงรบกวน คุณภาพการนอนจึงมักไม่ดีเท่านอนกลางคืน

ช่วงที่เหมาะฝึก

ให้ฝึกหลังตื่นจากการนอนหลัก ไม่ใช่ก่อนเข้านอนทันทีหลังเลิกงาน ตัวอย่างเช่น ถ้านอนช่วงกลางวันแล้วตื่นช่วงบ่ายแก่ๆ ช่วงหลังตื่นไปจนถึงก่อนออกจากบ้านไปเข้างานคือเวลาที่ร่างกายพร้อมที่สุด ฝึกแล้วยังช่วยให้ตื่นตัวก่อนเริ่มกะด้วย

ถ้าอยากขยับร่างกายหลังเลิกงานบ้าง ให้เลือกกิจกรรมเบาๆ เช่น เดินช้าๆ หรือยืดเหยียด ไม่ใช่วิ่งหนักหรือยกเวท และใส่แว่นกันแดดตอนเดินกลับบ้านในวันที่แดดแรง เพื่อไม่ให้แสงจ้ากระตุ้นให้ตาสว่างก่อนนอน

สิ่งที่ควรเลี่ยง

เลี่ยงการฝึกหนักทันทีหลังเลิกกะเพื่อ “ใช้เวลาให้คุ้ม” เพราะจะทำให้นอนกลางวันได้สั้นลง และอย่าขับรถหรือขี่มอเตอร์ไซค์ไปฝึกตอนที่ง่วงจนตาจะปิด ความปลอดภัยบนถนนสำคัญกว่าการไม่ขาดซ้อมสักวัน

ย่านที่มีโรงงานและหอพักอยู่ใกล้กันมักมีคนทำงานกะดึกจำนวนมาก บางคนใช้วันหยุดเดินเล่นผ่อนคลายช่วงค่ำแทนการเข้ายิม ซึ่งก็เป็นการขยับร่างกายที่ดี ใครอยู่แถวปทุมธานีลองหามุมเดินเล่นยามค่ำที่เงียบสงบแถวรังสิตไว้เป็นตัวเลือกในวันว่าง

สัปดาห์ที่สลับกะ

ช่วงเปลี่ยนกะคือช่วงที่ร่างกายสับสนที่สุด นาฬิกาชีวิตยังปรับไม่ทัน บางคืนนอนไม่หลับ บางวันง่วงกลางวันทั้งที่ควรตื่น

ช่วงที่เหมาะฝึก

ช่วงนี้ไม่ต้องยึดตารางเดิม ให้ถือว่าเป็นสัปดาห์ที่ลดความหนักลงโดยตั้งใจ ฝึกสั้นลง เบาลง แต่ยังขยับร่างกายอยู่ เช่น เดินเร็ว ทำท่าบอดี้เวทง่ายๆ ที่บ้าน หรือยืดเหยียด การฝึกสั้นแต่ต่อเนื่องดีกว่าหยุดยาวแล้วต้องเริ่มใหม่

ถ้าวันไหนรู้สึกล้ามาก ให้ถือเป็นวันพักไปเลย การพักไม่ได้แปลว่านั่งเฉยๆ อย่างเดียว ดูไอเดียกิจกรรมเบาๆ ที่ช่วยให้ร่างกายฟื้นในวันหยุดฝึกเพิ่มเติมได้

สิ่งที่ควรเลี่ยง

เลี่ยงการทดสอบสถิติใหม่ ยกน้ำหนักมากกว่าเดิม หรือลองท่าใหม่ที่ต้องใช้สมาธิสูงในสัปดาห์นี้ และเลี่ยงการใช้เครื่องดื่มกาแฟหรือชาหลายแก้วเพื่อฝืนให้ไปฝึกได้ เพราะจะไปกวนการนอนรอบถัดไป

เรื่องกินที่ต้องขยับตามเวลาตื่น

คนทำงานเป็นกะควรนับมื้ออาหารจากเวลาตื่น ไม่ใช่จากเวลาบนนาฬิกา มื้อแรกหลังตื่นคือ “มื้อเช้า” ของเรา ไม่ว่าจะเป็นตอนบ่ายหรือตอนค่ำ ถ้าจะฝึกหลังตื่น ให้กินของย่อยง่ายรองท้องก่อน และอย่ากินมื้อหนักใกล้เวลานอนหลัก เพราะท้องที่อิ่มแน่นจะทำให้หลับไม่สนิท

อีกข้อที่ช่วยได้มากคือจัดของเตรียมไว้ล่วงหน้า เช่น ชุดออกกำลังกายใส่กระเป๋าไว้ข้างประตู หรือเตรียมอาหารว่างไว้ในตู้เย็น เพราะคนทำงานกะมักไม่มีแรงเหลือมาตัดสินใจเรื่องเล็กๆ ตอนเหนื่อย

ฟังสัญญาณจากร่างกาย

ไม่มีตารางไหนเหมาะกับทุกคนที่ทำงานเป็นกะ บางคนปรับตัวเร็ว บางคนใช้เวลานาน สิ่งที่ควรจับตาคือความรู้สึกหลังฝึก ถ้าฝึกแล้วสดชื่นขึ้นและนอนได้ตามปกติ แปลว่าจังหวะนั้นใช้ได้ ถ้าฝึกแล้วยิ่งเพลียหรือนอนแย่ลง ให้ลองย้ายเวลาหรือลดความหนักลง

ถ้านอนไม่หลับติดต่อกันเป็นเวลานาน หรือง่วงจนเผลอหลับระหว่างขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร นั่นไม่ใช่เรื่องที่การออกกำลังกายจะแก้ได้ ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและวางแผนการนอนที่ปลอดภัย