SportFitnessZone

พ่อแม่วัยเกษียณอยากเริ่มฝึกกล้ามเนื้อ เริ่มจากตรงไหนให้ปลอดภัย

พ่อแม่วัยเกษียณอยากเริ่มฝึกกล้ามเนื้อ เริ่มจากตรงไหนให้ปลอดภัย
ที่มา: Wikimedia Commons

ทุกครั้งที่ลุกจากโซฟาตัวเตี้ยในห้องนั่งเล่น มือทั้งสองข้างของพ่อต้องดันเข่าไว้ก่อน แล้วโยกตัวไปข้างหน้าอีกสองสามที กว่าจะยืนตรงได้ บางวันแม่ต้องเกาะขอบโต๊ะไว้ด้วย ท่าทางเล็กๆ นี้คนในบ้านเห็นจนชิน แต่มันเป็นสัญญาณว่ากล้ามเนื้อขาเริ่มไม่พอจะพาตัวลุกขึ้นได้สบายเหมือนเดิม

ข่าวดีคือกล้ามเนื้อตอบสนองต่อการฝึกได้ในทุกวัย การเริ่มฝึกช้าๆ อย่างถูกวิธีช่วยให้ลุก นั่ง เดิน และขึ้นบันไดได้มั่นคงขึ้น ด้านล่างคือคำถามที่ลูกหลานและผู้สูงวัยมักถามบ่อยเมื่อคิดจะเริ่ม

อายุเยอะแล้ว ยังฝึกกล้ามเนื้อได้จริงหรือ

ได้ และเป็นการออกกำลังกายที่ผู้สูงวัยควรมีในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่แค่การเดินอย่างเดียว เพราะการเดินช่วยหัวใจและความอึด แต่ไม่ได้ฝึกให้ขาแข็งแรงพอสำหรับการลุกจากที่นั่งต่ำ หรือการก้าวขึ้นบันไดสูง

สิ่งที่ต่างจากคนหนุ่มสาวคือ จุดเริ่มต้น ความเร็วในการเพิ่มความยาก และความระมัดระวัง ไม่ได้ต้องยกน้ำหนักหนักๆ หรือเข้ายิมใหญ่ ท่าที่ใช้น้ำหนักตัวเองและอุปกรณ์ในบ้านก็เพียงพอสำหรับช่วงแรก

ก่อนเริ่ม ควรไปพบแพทย์เพื่อประเมินร่างกาย โดยเฉพาะคนที่มีโรคประจำตัว เคยหกล้ม หรือกินยาที่ทำให้เวียนศีรษะ แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดจะบอกได้ว่ามีท่าไหนที่ควรเลี่ยง

ควรเริ่มจากท่าไหนก่อน

ท่าพื้นฐานที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน ฝึกได้ในบ้าน และมีที่จับใกล้มือเสมอ

เมื่อขาแข็งแรงขึ้นจนลุกนั่งได้คล่อง อาจขยับไปท่าขึ้นลงขั้นบันไดเตี้ยๆ ที่มีราวจับ ดูหลักการและข้อควรระวังได้ในการฝึกขาทีละข้างด้วยการก้าวขึ้นขั้นและลันจ์ โดยเลือกเฉพาะแบบง่ายที่สุดก่อน

ฝึกแบบไหนถึงเรียกว่าปลอดภัย

ช้าและคุมได้ ทุกท่าทำช้าๆ ทั้งตอนขึ้นและตอนลง ไม่ใช้แรงเหวี่ยง

หายใจตลอด ไม่กลั้น การกลั้นหายใจขณะออกแรงอาจทำให้ความดันพุ่ง ให้หายใจออกตอนออกแรง เช่น ตอนลุกขึ้นยืน และหายใจเข้าตอนผ่อน

มีที่จับในระยะเอื้อมเสมอ ฝึกข้างโต๊ะ ผนัง หรือราว ไม่ฝึกกลางห้องโล่ง พื้นต้องแห้ง ไม่มีพรมเลื่อน และใส่รองเท้าหรือถุงเท้าที่มีกันลื่น

เหนื่อยแค่พอคุยได้ ถ้าหอบจนพูดไม่เป็นประโยค ให้ลดความหนักลง

หยุดทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติ เช่น เจ็บหน้าอก ใจสั่น เวียนศีรษะ หน้ามืด หายใจไม่ทัน หรือปวดข้อแบบแปลบ ให้นั่งพัก และไปพบแพทย์

หลักทั่วไปเรื่องการวอร์มอัพและการฟังร่างกายตัวเองก็ใช้ได้ในทุกวัย ทบทวนได้จากพื้นฐานการระวังตัวไม่ให้บาดเจ็บขณะออกกำลังกาย

ฝึกคนเดียวที่บ้าน หรือไปฝึกกับคนอื่นดีกว่า

ทั้งสองแบบมีข้อดี การฝึกที่บ้านสะดวกและไม่ต้องเดินทาง แต่การออกไปเจอผู้คนช่วยให้มีแรงใจและไม่เหงา ผู้สูงวัยหลายคนจึงชอบการออกกำลังกายเป็นกลุ่มมากกว่า

ภาพที่เห็นได้ในหลายเมืองตอนเช้าตรู่ คือผู้สูงวัยออกมาเดิน ยืดเหยียด หรือรำออกกำลังกายด้วยกันในสวนหรือลานริมน้ำ อย่างเมืองชายแดนริมโขงที่มีผู้คนหลากหลายเชื้อสายอยู่ร่วมกันมานาน ใครสนใจวิถีชีวิตของชุมชนเชื้อสายเวียดนามในเมืองมุกดาหาร จะเห็นว่าการได้ออกมาพบกันในตอนเช้าเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตชุมชน ซึ่งช่วยทั้งร่างกายและจิตใจ

ถ้าในละแวกบ้านมีสวนสาธารณะ ม้านั่งและราวจับก็ใช้เป็นอุปกรณ์ฝึกได้ มีแนวทางใช้ม้านั่งกับราวในสวนเป็นที่ฝึกอย่างระมัดระวัง ที่เลือกเฉพาะท่าเบาๆ มาใช้ได้

ลูกหลานช่วยอะไรได้บ้าง

ช่วยจัดพื้นที่ เลือกเก้าอี้ที่มั่นคง เคลียร์ของบนพื้น เพิ่มแสงสว่าง ติดราวจับในจุดที่จำเป็น

ฝึกด้วยกันในช่วงแรก นั่งข้างๆ หรือทำท่าไปพร้อมกัน ช่วยดูว่าท่าถูกและคอยระวังเวลาเสียหลัก

พาไปพบแพทย์หรือนักกายภาพ เพื่อให้ได้คำแนะนำที่เหมาะกับร่างกายของพ่อแม่จริงๆ ไม่ใช่ท่าจากคลิปทั่วไป

ชมความก้าวหน้าเล็กๆ เช่น วันที่ลุกจากโซฟาได้โดยไม่ต้องดันเข่า เป็นกำลังใจที่ดีกว่าการเร่งให้ทำมากขึ้น

อย่าบังคับ ผู้สูงวัยบางคนกลัวล้มหรือไม่มั่นใจ ให้เริ่มจากท่าที่ง่ายที่สุดจนรู้สึกปลอดภัยก่อน

ทั้งนี้ ก่อนเริ่มโปรแกรมใดๆ ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลก่อนเสมอ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว ความดันโลหิตสูง หรือภาวะกระดูกพรุน เพื่อให้ได้ท่าและความหนักที่ปลอดภัยกับร่างกายของแต่ละคน