SportFitnessZone

ฤๅษีดัดตน ท่ากายบริหารแบบไทยที่ยืดได้ทุกวัย

ฤๅษีดัดตน ท่ากายบริหารแบบไทยที่ยืดได้ทุกวัย
ที่มา: Wikimedia Commons

ใครเคยเดินในวัดโพธิ์คงเคยผ่านตารูปปั้นชายไว้หนวดเคราในท่าบิดตัว ยืดขา หรือใช้มือกดนวดตัวเองอยู่ตามเนินหินในสวน รูปปั้นเหล่านั้นคือฤๅษีดัดตน ภาพจำของกายบริหารแบบไทยที่คนรุ่นปู่ย่ารู้จักดี และยังหยิบมาใช้ได้ในชีวิตคนทำงานยุคนี้

ที่มาสั้นๆ ของฤๅษีดัดตน

ฤๅษีดัดตนเป็นความรู้ด้านการดูแลร่างกายที่สืบทอดกันมาในตำราไทยโบราณ มีการบันทึกท่าทางไว้ทั้งในรูปปั้นและจารึก เพื่อให้คนทั่วไปได้ศึกษา ภาพของฤๅษีเองก็อยู่ในวัฒนธรรมไทยมาเนิ่นนาน ไม่ได้มีแค่ในท่าดัดตน แต่ยังปรากฏในตำนานเมืองหลายแห่ง อย่างเรื่องเล่าของฤๅษีผู้วางผังเมืองลำพูนให้มีรูปทรงคล้ายหอยสังข์ ซึ่งคนท้องถิ่นยังเล่าต่อกันมา

หัวใจของฤๅษีดัดตนไม่ใช่ความอ่อนตัวแบบนักกายกรรม แต่คือการเคลื่อนไหวช้าๆ ค้างท่าไว้ครู่หนึ่ง แล้วหายใจให้สัมพันธ์กับการยืด หลายท่าทำได้ทั้งในท่ายืนและท่านั่งบนเก้าอี้ จึงเหมาะกับคนที่ไม่สะดวกลงไปนั่งกับพื้น ใครเคยลองคลาสยืดเหยียดแบบอื่นแล้วสงสัยว่าต่างกันตรงไหน อ่านเปรียบเทียบเพิ่มได้ที่ความต่างระหว่างคลาสโยคะกับพิลาทิสในฟิตเนส

ชื่อหัวข้อท่าด้านล่างเป็นชื่อเรียกตามลักษณะการเคลื่อนไหว ไม่ใช่ชื่อท่าตามตำรา ใครอยากเรียนแบบดั้งเดิมควรเรียนจากผู้สอนหรือหน่วยงานด้านการแพทย์แผนไทยที่เชื่อถือได้

คอและบ่า ส่วนที่ตึงก่อนใครในวันทำงาน

คนที่นั่งหน้าจอนานมักรู้สึกว่าบ่าเหมือนถูกดึงขึ้นไปใกล้หู ท่ากลุ่มนี้ช่วยให้ส่วนนั้นได้คลายลงบ้าง

ท่าเอียงศีรษะช้าๆ คู่ลมหายใจ

นั่งหลังตรง วางมือบนเข่า หายใจเข้าลึก ขณะหายใจออกค่อยๆ เอียงศีรษะไปทางไหล่ข้างหนึ่ง ไม่ต้องยกไหล่ขึ้นไปหาหู ค้างไว้สักครู่ให้รู้สึกตึงพอดีที่ข้างคอ แล้วหายใจเข้าพร้อมยกศีรษะกลับ ทำสลับอีกข้าง จุดสำคัญคือห้ามสะบัดคอหรือหมุนศีรษะเร็วๆ

ท่าประสานมือดันขึ้นเหนือศีรษะ

ประสานนิ้วมือ หงายฝ่ามือออกแล้วดันแขนขึ้นเหนือศีรษะ ยืดลำตัวขึ้นเหมือนมีเชือกดึงจากกลางกระหม่อม หายใจเข้าตอนยืดขึ้น หายใจออกตอนลดแขนลง ใครยกแขนแล้วเจ็บที่หัวไหล่ ให้ยกแค่ระดับที่ไม่เจ็บก็พอ

หลังและเอว แกนกลางที่ทำงานทั้งวัน

ส่วนนี้ต้องใจเย็นที่สุด ไม่จำเป็นต้องฝืนบิดจนได้ยินเสียงกร๊อบ

ท่าบิดลำตัวบนเก้าอี้

นั่งค่อนมาด้านหน้าเก้าอี้ เท้าวางราบ หายใจเข้ายืดหลังให้ตรง หายใจออกแล้วบิดลำตัวช่วงบนไปด้านข้าง ใช้มือจับพนักหรือเข่าช่วยประคองเบาๆ สายตามองตามไหล่ ค้างไว้แล้วค่อยหมุนกลับ ทำอีกข้าง การบิดควรเริ่มจากอกและหลังส่วนบน ไม่ใช่เอาเอวหมุนอย่างเดียว

ท่าเอนตัวไปด้านข้าง

ยืนแยกเท้าเท่าช่วงสะโพก ยกแขนข้างหนึ่งขึ้น แล้วเอนลำตัวไปอีกฝั่งช้าๆ จะรู้สึกยืดตั้งแต่ใต้รักแร้ลงมาถึงเอว ห้ามโยกเด้งเพื่อให้ลงลึก ใครทรงตัวไม่มั่นใจให้ยืนข้างผนังหรือจับพนักเก้าอี้ไว้

ท่าก้มตัวมือแตะเข่า

จากท่ายืน งอเข่าเล็กน้อย ค่อยๆ ม้วนตัวก้มลงโดยไล่จากศีรษะ คอ ลงไปทีละข้อ ให้มือแตะหน้าขาหรือเข่าแล้วหยุดตรงนั้น ไม่ต้องพยายามเอามือแตะพื้น ตอนขึ้นให้ม้วนกลับช้าๆ เหมือนตอนลง

ขาและเข่า ฐานที่พาเราเดินทุกวัน

ท่ากลุ่มนี้เห็นบ่อยในรูปปั้น ทั้งท่ายืดขาออกไปข้างหน้าและท่าย่อตัว แต่ควรปรับระดับให้เข้ากับข้อเข่าของแต่ละคน

ท่านั่งยืดขาไปข้างหน้า

นั่งบนเก้าอี้ เหยียดขาข้างหนึ่งออกไป วางส้นเท้าบนพื้น กระดกปลายเท้าเข้าหาตัว แล้วโน้มตัวจากสะโพกมาข้างหน้าเล็กน้อยโดยหลังยังตรง จะรู้สึกตึงหลังต้นขาและน่อง การนั่งเก้าอี้ทำให้ยืดได้โดยไม่ต้องลงไปนั่งพื้น

ท่าย่อเข่าเปิดสะโพก

ยืนแยกเท้ากว้างกว่าช่วงไหล่ ปลายเท้าชี้ออกเล็กน้อย มือเท้าเอว แล้วย่อตัวลงเพียงเล็กน้อย คล้ายท่าฤๅษีบางองค์ที่ยืนย่อตัวเท้าสะเอว เข่าต้องชี้ไปทางเดียวกับปลายเท้า ไม่ปล่อยให้เข่าหุบเข้าหากัน ย่อแค่ระดับที่ไม่รู้สึกเจ็บ

ท่ายืนกระดกปลายเท้า

ยืนจับพนักเก้าอี้ เขย่งปลายเท้าขึ้นช้าๆ แล้ววางส้นลง สลับกับยกปลายเท้าขึ้นโดยยืนบนส้น ท่านี้ช่วยให้น่องและข้อเท้าได้ขยับ เหมาะทำตอนยืนรออะไรสักอย่าง

ทำให้กลายเป็นกิจวัตรเล็กๆ

ข้อดีของฤๅษีดัดตนคือไม่ต้องใช้อุปกรณ์ ไม่ต้องเปลี่ยนชุด จะทำตอนตื่นนอน ช่วงพักกลางวัน หรือก่อนเข้านอนก็ได้ หลายคนใช้เป็นกิจกรรมเบาๆ ในวันที่ไม่ได้ฝึกหนัก ซึ่งเข้ากับแนวคิดใช้วันพักให้ร่างกายได้ขยับเบาๆ แทนนอนนิ่งทั้งวัน ได้พอดี ไม่ต้องทำครบทุกท่าในคราวเดียว เลือกส่วนที่ตึงที่สุดของวันนั้นมาทำก่อน ถ้าทำแล้วเจ็บมากขึ้น แปลว่าท่านั้นยังไม่เหมาะกับเรา

ท่าไหนผู้สูงวัยและคนข้อเข่าไม่ดีควรเลี่ยงหรือปรับ

สำหรับผู้สูงวัยหรือคนที่มีปัญหาข้อเข่า ท่าที่ควรเลี่ยงหรือปรับก่อนคือท่าย่อเข่าลึก ท่านั่งพับเพียบหรือนั่งขัดสมาธินานๆ ท่าก้มตัวต่ำโดยไม่มีที่จับ และท่าบิดตัวแรงๆ ให้ปรับด้วยการทำบนเก้าอี้ ย่อแค่นิดเดียว และมีพนักหรือผนังไว้จับเสมอ ส่วนใครที่อยากเพิ่มการฝึกแรงต้านควบคู่กัน ลองดูแนวทางเริ่มฝึกกล้ามเนื้อให้พ่อแม่ที่เกษียณแล้วอย่างปลอดภัย

ถ้ามีอาการปวดเข่าเรื้อรัง ข้อบวม เคยผ่าตัดข้อหรือกระดูกสันหลัง เป็นโรคกระดูกพรุน หรือรู้สึกเวียนศีรษะ ชา หรือเจ็บแปลบขณะทำท่า ควรหยุดทันทีและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อนจะกลับมาทำต่อ