SportFitnessZone

ปวดระบมหลังฝึกกับอาการบาดเจ็บ แยกให้ออกก่อนจะฝึกต่อ

ปวดระบมหลังฝึกกับอาการบาดเจ็บ แยกให้ออกก่อนจะฝึกต่อ
ที่มา: Wikimedia Commons

เช้าวันที่สองหลังวันฝึกขา ลุกจากเตียงได้ตามปกติ แต่พอถึงขั้นบันไดแรก ต้นขาด้านหน้าตึงจนต้องเอื้อมมือไปจับราว ค่อยๆ ลงทีละขั้นเหมือนคนเพิ่งหัดเดิน พอเดินไปมาสักพักกลับรู้สึกคล่องขึ้น แต่ตอนนั่งลงเก้าอี้ก็ยังร้องในใจอยู่ดี

ความรู้สึกแบบนี้คนเข้ายิมแทบทุกคนเคยเจอ คำถามที่สำคัญกว่าคือ อาการที่เป็นอยู่เป็นแค่กล้ามเนื้อระบมตามปกติ หรือเป็นการบาดเจ็บที่ควรหยุดพักจริงจัง เพราะสองอย่างนี้ต้องดูแลต่างกัน

ปวดระบมหลังฝึกคืออะไร

อาการปวดระบมที่มาช้า (Delayed Onset Muscle Soreness หรือ DOMS) มักเกิดหลังจากทำท่าใหม่ เพิ่มความหนัก หรือกลับมาฝึกหลังหยุดไปนาน ความรู้สึกจะเป็นแบบตื้อๆ ตึงๆ ทั้งมัดกล้ามเนื้อ ไม่ได้ชี้จุดได้ชัด มักไม่ได้เป็นมากทันทีหลังฝึก แต่ค่อยๆ ชัดขึ้นในวันถัดมา แล้วค่อยๆ จางลงเอง

จุดสังเกตที่ช่วยได้มากคือ พอขยับเบาๆ เดินไปมา หรืออบอุ่นร่างกายแล้ว อาการปวดระบมมักดีขึ้น ส่วนการบาดเจ็บมักไม่เป็นแบบนั้น

ตารางเทียบอาการ

ลักษณะอาการมักเป็นปวดระบมควรสงสัยว่าบาดเจ็บ
ตอนเริ่มเป็นค่อยๆ มาหลังฝึก ชัดขึ้นในวันถัดไปเกิดทันทีระหว่างฝึก มักจำจังหวะได้ เช่น รู้สึกดึงหรือได้ยินเสียง
ความรู้สึกตื้อ ตึง เมื่อยทั้งมัดเจ็บแปลบ เจ็บแหลม หรือเจ็บลึกเฉพาะจุด
ตำแหน่งกระจายตามกล้ามเนื้อที่ใช้ทั้งสองข้างชี้จุดได้ชัด มักข้างเดียว หรืออยู่ที่ข้อต่อ
เมื่อขยับเบาๆดีขึ้นหลังได้ขยับสักพักแย่ลง หรือเจ็บทุกครั้งที่ทำท่าเดิม
สิ่งที่มองเห็นไม่มีบวมหรือช้ำชัดเจนบวม ช้ำ ผิดรูป หรือร้อนแดงเฉพาะที่
การลงน้ำหนักและใช้งานใช้งานได้ แค่ฝืดๆลงน้ำหนักไม่ได้ จับของไม่ถนัด ข้อหลวมหรือติดขัด
อาการร่วมไม่มีชาหรือเสียวแปลบชา เสียวร้าวลงแขนขา หรืออ่อนแรง
แนวโน้มค่อยๆ ดีขึ้นเองไม่ดีขึ้น หรือแย่ลงเรื่อยๆ

ตารางนี้เป็นแนวทางให้สังเกตตัวเองเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค ถ้าอาการก้ำกึ่งหรือไม่แน่ใจ การไปให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดตรวจดีกว่าการเดาเอง

ดูแลตัวเองเบื้องต้น

ถ้าเป็นแค่ปวดระบม

ขยับเบาๆ ดีกว่านอนนิ่ง เดินเล่น ปั่นจักรยานเบาๆ หรือยืดเหยียดช้าๆ ช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัวได้มากกว่าการไม่ขยับเลย

ฝึกกล้ามเนื้อส่วนอื่นแทน ถ้าขาระบม วันนี้ฝึกร่างกายส่วนบนได้ หรือถ้าจะฝึกขาก็ลดน้ำหนักลงมาก ทำแค่ให้เลือดไหลเวียน

นอนและกินให้พอ การพักผ่อนและอาหารที่ครบช่วยให้กล้ามเนื้อฟื้นตัวได้ดีกว่าการหาวิธีพิเศษใดๆ บางคนชอบใช้น้ำเย็นช่วยให้รู้สึกสบายขึ้น อ่านข้อดีข้อจำกัดได้ในเรื่องการอาบน้ำเย็นหรือแช่น้ำเย็นหลังฝึก

ปรับแผนถ้าระบมหนักบ่อยๆ ถ้าทุกสัปดาห์ระบมจนเดินไม่ไหว อาจแปลว่าเพิ่มความหนักเร็วเกินไป หรือร่างกายต้องการช่วงพักที่วางแผนไว้ ลองศึกษาแนวคิดสัปดาห์ผ่อนเบาสำหรับคนฝึกต่อเนื่องมานาน

ถ้าสงสัยว่าบาดเจ็บ

หยุดท่าที่ทำให้เจ็บทันที อย่าฝืนเล่นต่อเพื่อให้ครบโปรแกรม การฝืนอาจทำให้อาการเล็กๆ กลายเป็นเรื่องใหญ่

พักส่วนที่เจ็บ หลีกเลี่ยงการลงน้ำหนักหรือใช้งานส่วนนั้นหนักๆ แต่ส่วนอื่นของร่างกายยังขยับได้ตามที่ไม่ทำให้เจ็บ

ประคบเย็นเมื่อมีบวมหรือเพิ่งเกิด ห่อน้ำแข็งด้วยผ้าก่อนวางลงบนผิว ไม่วางน้ำแข็งบนผิวตรงๆ และไม่ประคบนานจนผิวชา ถ้ามีผ้ายืดพันก็พันพอกระชับ ไม่แน่นจนปลายนิ้วซีดหรือชา

ระวังเรื่องยาที่ซื้อเอง ถ้าจะใช้ยาบรรเทาปวดหรือยาทาที่หาซื้อได้ ให้อ่านฉลากอย่างละเอียดทุกครั้ง หรือถามเภสัชกรก่อนใช้ ยิ่งถ้ามีโรคประจำตัวหรือใช้ยาตัวอื่นร่วมอยู่ด้วย ยิ่งต้องระวัง ดูหลักการเพิ่มเติมได้จากข้อควรรู้ก่อนใช้ยาที่ซื้อเองตั้งแต่ฉลากจนถึงใบกำกับ

กลับมาฝึกแบบค่อยเป็นค่อยไป เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว เริ่มจากความหนักที่เบากว่าเดิมมาก ไม่ใช่กลับไปที่น้ำหนักก่อนบาดเจ็บทันที และทบทวนพื้นฐานป้องกันการบาดเจ็บระหว่างฝึก ว่าจุดไหนที่เราข้ามไป

เมื่อไรต้องพบแพทย์

ไปพบแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเมื่อมีอาการเหล่านี้

ข้อเท้าพลิกหรือการบาดเจ็บเฉียบพลันอื่นๆ ก็เข้าข่ายนี้เช่นกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าร้ายแรงแค่ไหน การให้ผู้เชี่ยวชาญดูตั้งแต่แรกช่วยให้กลับมาฝึกได้เร็วกว่าการรอให้หายเอง


ถ้าระหว่างฝึกมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจไม่ออก หน้ามืดจะเป็นลม ได้ยินเสียงดังในข้อพร้อมเจ็บทันที หรือลงน้ำหนักไม่ได้เลย ให้หยุดฝึกตรงนั้นและไปพบแพทย์ทันที ไม่ต้องรอดูอาการถึงวันรุ่งขึ้น